Omurgalı Hayvanlar ve Özellikleri Nelerdir?

Omurgalı Hayvanlar Konu Anlatımı

Omurgalı hayvanlar bulundukları ortama çabuk uyum sağlar ve kolay bir şekilde yaşamaya başlarlar. Omurgaya sahip olan hayvanlar en yüksek yerlerden, denizin diplerine, en soğuk bölgelerden, en sıcak yerlere kadar her ortamda yaşama imkanı bulurlar.

Omurgalı hayvanlar tek başına yaşadıkları gibi topluluk halinde de yaşayabilirler. Bu hayvanların sırt bölgelerinde omurga bulunur ve bu omurga içerisinde de merkezi sinir sistemi bulunmaktadır.

Omurgalı Hayvanların Genel Özellikleri

  • Omurgalı hayvanların vücut yapılarında kemik ve kıkırdak bulunmaktadır.
  • İç iskelet sistemi vücutların yapılarını oluşturur.
  • Omurgalı hayvanlar gelişmiş canlı türleridir.
  • Vücutların farklı görevleri üstlenen sistemler bulunur.

Omurgalı Hayvanların İsimleri

  • Balıklar
  • İki Yaşamlılar
  • Sürüngenler
  • Kuşlar
  • Memeliler

Omurgalı hayvanlar toplamda 5 grupta incelenir. Bu hayvanların öğrendik şimdi de omurgalı hayvanlar özellikleri hakkında bilgi sahibi olalım.

Balık

Balıklar omurgalı hayvanların arasına yer almaktadır. Balıklar deniz, göl ve çeşitli akarsularda yaşayan ve solungaç yapan hayvanlardır. Suda bulunan erimiş oksijeni solungaçları yardımıyla kullanırlar. Balıkların üremesi ve yavruların büyümesi dış ortamda meydana gelir. Balıklar üreyecekleri zaman dişiler yumurtalarını, erkekler ise spermlerini suya bırakırlar. Suda hareket eden spermler dişilerin bırakmış oldukları yumurtaları bulur ve döllenme gerçekleşir.

Üreme sonucunda ortaya çıkan yavrular su ortamında gelişmeye başlarlar. Balıklarda kendi içerisinde kıkırdaklı ve kıkırdaksız olarak 2’ye ayrılır. Kıkırdaklı balıkların en popüleri köpek balığı ve vatozlardır.

Köpek balığı ve vatozlar dışında diğer tüm balıklar kıkırdaklı (kemikli) balık grubuna girmektedir. Kıkırdaklı balıklara alabalık, turna balığı, sazan balığı, mezgit, sardalya, orkinos, uçan balık ve pirana örnek verilebilir.

Balıkların Özellikleri:

  • Dünya’da yaklaşık 40.000 balık türünün olduğu düşünülüyor.
  • Balıklar her su ortamına ayak uydurabilen omurgalı hayvanlar arasında yer almaktadır.
  • Türkiye’nin üç tarafının denizlerle kaplı olması kıyılarımızda çok sayıda balıkların yaşamasına olanak sağlamıştır.
  • Soğuk kanlı bir hayvanlardır.
  • Tuzlu suda yaşayan balıklar su içerken tatlı su balıkları su içmezler.
  • Balıklar genellikle sürü halinde gezer ve yaşarlar.
  • Balıklar hem etçil hemde otçul hayvanlardır.

Balıklar Hakkında İlginç Bilgiler

  • Dünya’da en yaygın bulunan balık türü Işıl balığı’dır.
  • Dünya’nın en uzun yaşayan balık türü kaya balığıdır ve adı Rougheye’dir. Bu balık türü yaklaşık 200 yıl yaşayabilir.
  •  Dünya’nın en büyük balığı ise Balina’dır. Bu balığın ağırlığı yaklaşık 20 ton ve uzunluğu ise 15 metredir.
  • Dünya’nın en küçük balığı ise, yaklaşık 2 milimetre (mm) boyunda olan Trimmatom nanus balığıdır. Yine bu balık kaya balığı türü arasındadır.
  • Dünya’nın en hızlı balığının adı Black Marlin balığı’dır ve saatte yaklaşık 130 kilometre hıza ulaşmaktadır.
  • Yürüyen balık türü olarak adlandırılan balık türleri ayaksı yapıları sayesinde suyun dışında 4 gün boyunca hayatta kalabilirler.
  • Uçan balık olarak adlandırılan bazı balık türleri ise suyun üzerinden 3 metreye kadar havaya yükselebilir.

İki Yaşamlılar

Omurgalı hayvanlar arasında bulunan iki yaşamlılar ismini belkide ilk defa duydunuz hatta bu nedir diye de soruyorsunuz. Hemen açıklayalım. İki yaşamlılar olarak nitelendirilen hayvanlar larva dönemi (suda yaşam) ve ergin (hem suda hem karada) dönem olarak 2 evre görülmektedir. Yumurtadan yeni çıkan yavrulara larva adı verilmektedir. Larvalar yani yavrular başkalaşım geçirip ergin bireylere dönüşür.

  • Larvalar yani yavrular solungaç solunumu yapar.
  • Ergin bireyler hem akciğer hemde deriden solunum yaparlar.
  • İki yaşamlılarda balıklarda olduğu gibi hem üreme hemde yavruların gelişip büyümesi dış ortamda meydana gelir.

İki Yaşamlı Hayvanlar: Siğilli kurbağa, ağaç kurbağası, gerçek su kurbağaları ve ateş semenderi

Sürüngenler

  • Sürüngenler genellikle susuz bölgelerde yaşadıkları için vücut derileri keratin yapılı ve pul plakalarla kaplıdır. Bunun sonucunda sürüngenler vücut yapıları suyu emer ve hemen kaybolmasını önler.
  • Bazı sürüngen türleri suda yaşamaktadır.
  • Sürüngenler akciğer solunumu yaparlar.
  • Tıpkı ili yaşamlı hayvanlar gibi sürülenlerde kuş uykusuna yatarlar.
  • Sürüngenlerde üreme ve döllenme durumları dişi bireyin vücudu içerisinde meydana gelir.
  • Sürüngenlere kara kaplumbağası, çorba kaplumbağası, deniz kaplumbağası, timsah, bukalemun, yeşil kertenkele, mahmuzlu yılan, ok yılanı ve baran engereği örnek verilebilir.

Kuşlar

Omurgalı hayvanlar kuşları da kapsamaktadır.

  • Kuşlar kendilerinde bulunan kanatlar sayesinde uçabilen omurgalı hayvanlardır.
  • Kuşların rahat uçabilmesi için vücut yapılarındaki kemiklerin içi boş ve havayla doludur.
  • Kuşların vücutları tüylerle kaplıdır. (Bu kuşlara özgü bir durumdur.)
  • Memeli hayvanların vücut yapılarında bulunan kılları kuşların tüyleri ile karıştırmamak gerekir.
  • Kuşlar iç döllenme ile ürerler.
  • Kuşların yavruları dış ortamda yumurta içerisinde gelişirler.
  • Kuluçka dönemini tamamlayan yavrular dış ortamdaki yumurtayı kırarlar ve dışarıya çıkarlar.
  • Kuşlar göz alıcı renkleri, güzel sesleri ve hareketleriyle daima ilgi odağı haline gelmişlerdir.
  • Tavuklar, deve kuşları ve penguenler uçamayan kuşlar arasında yer alır. Bunların uçma yetenekleri körelmiştir.
  • Kuşlara Serçe, güvercin, keklik, leylek, papağan, ördek, bülbül, şahin, atmaca ve doğan örnek verilebilir.
  • Kuşlar tıpkı sürüngenler gibi akciğer solunumu yaparlar.
  • Kuşların vücut sıcaklıkları sabittir. Bulundukları ortamın sıcaklığı değişmiş olsa da kuşların sıcaklıkları daima sabit kalır.
  • Kuşların deri bölgelerinde salgı bezleri bulunmamaktadır.
  • Kuşların kuyruk bölgelerinde yağ bezleri bulunur. Kuyruk bölgesinde bulunan yağ gaga yardımıyla tüylere gönderilir. Böylelikle tüyler; yağmur, sıcaklık ve canlılar için zararlı olan ışınlardan korunurlar.

Memeliler

  • Omurgalı hayvanlar arasında yer alan memeliler en gelişmiş hayvanlar arasında yer almaktadır.
  • Memelilerin büyük bölümünde iç döllenme meydana gelmektedir.
  • Yumurtlayan memelilerin haricinde diğer memelilerin yavruları dişi bireyin iç kısmında gelişir. Dişiler yavrularını doğurarak dünyaya getirir.
  • Memeliler yavrularını sütle beslerler.
  • Memeler tıpkı sürüngenler gibi akciğer solunumu yaparlar.
  • Memeliler hem karada hemde denizde yaşayabilirler.
  • Suda yaşayan memeliler su ortamına uyum sağlamıştır.
  • Memeliler gagalı memeliler, keseli memeliler ve plasentalı olmak üzere 3 grupta incelenir.
  • Kanguru keseli memeli hayvanlarından biridir.
  • Memeli hayvanlara Balina, fok, deniz aslanı, yarasa, kirpi, fil, fare, sincap, kedi ve inek örnek verilebilir.

Sonbahar Mevsimi Nedir? Özellikleri Ve Ayları

Sonbahar Mevsimi Nedir?

Sonbahar mevsimi 4 temel mevsimlerden biridir. Dünyadaki dört mevsimden üçüncüdür. Sonbahar mevsimi yaz ayından kış mevsimine geçmeyi sağlayan bir mevsimdir. Sonbahar mevsimi Kuzey Yarım Küre’de yer alan Türkiye’de Eylül, Ekim ve Kasım aylarında görülür. Güney Yarım Küre’de yer alan ülkelerde Sonbahar mevsimi Mart ve Haziran ayları arasında gerçekleşir. Sonbahar mevsimi ile sıcaklıklar düşmeye başlar ve ağaçlar yapraklarını dökmeye başlar.

Sonbahar Anlamı

Sonbahar kelimesi 14.yüzyılda Latinceden ortaya çıkmış bir kelimedir. Eskiden hasat mevsimi olarak bilinirdi. Yaz ve kış mevsimi arasında olduğu için geçiş mevsimi olarak da tanımlanabilir. Sonbahar sıcaklıkların azaldığı ne soğuk ne de sıcak olduğu bir dönemdir.

Sonbahar Mevsimi Özellikleri

Türkiye’de sonbahar mevsimi Eylül, Ekim ve Kasım aylarında görülür. Ülkemiz kuzey Yarım Küre bölgesinde yer aldığı için sonbahar ekinoksu (22-23 Eylül) ile kış gündönümü (21-22 Aralık) arasındaki dönem olarak kabul edilir. Sonbahar ekinoksu yılın gece ve gündüzün aynı uzunlukta olduğu iki noktadan biridir (diğeri ilkbaharda meydana gelen ilkbahar ekinoksudur).

  1. Gündüzlerin kısalması: sonbahar mevsimi ile gündüzler kısalır geceleri uzamaya başlar. Başka bir deyişle artık gün ışığından çok yararlanamıyoruz.
  2. Ağaçlardaki yapraklar sonbaharda sarı, turuncu, kırmızı ve kahverengiye döner. Kış yaklaştıkça ağaçların üzerindeki yaprakların düşmeye başladığını fark edeceksiniz .
  3. Sonbahar mevsimi çiftçiler için iyi bir mevsimdir. Çünkü sonbahar mahsul ve hasat mevsimidir. 
  4. Sonbahar mevsiminde kuşlar göç etmeye başlar. Kuşlar göç etmek için genellikle Sonbaharı seçerler, bu nedenle gökyüzünde kuş sürülerini görebilirsiniz.
  5. Sonbahar mevsimi kış uykusunun başlangıcını oluşturur. Sonbahar bazı hayvanlar için çok önemli bir zamandır. Bu süre zarfında, kirpi ve sincaplar daha soğuk iklimlerde kendilerini güvende tutmak ve beslenmek için yiyecek toplamaya ve yuva yapmaya başlayacaktır.
  6. Sonbahar mevsiminde portakal, elma, mandalina, avokado, greyfurt ve bazı fındık gibi meyveler için en uygun zamandır. Ayrıca sonbaharda bir sebze tarlasına gittiğinizde bol bol enginar, karnabahar, kabak, kabak, patlıcan ve lahana yetiştirildiğini görebilirsiniz.
  7. Sonbahar mevsiminin en iyi mahsullerinden biri de mısır ve ayçiçeğidir.
  8. Sonbahar mevsiminde yağışlarda artma olur.
  9. Sonbahar mevsimi yaz ve kış mevsimi arasında bir mevsimdir.
  10. Kamp ateşinin tadını çıkarmanın en iyi zamanı: Sonbahar mevsimi kamp yapmak için çok ideal bir mevsimdir. yaprakların renk değiştirdiği ve havanın biraz soğuk olduğu sonbahar, tartışmasız doğaya çıkmak için en iyi zamandır. Bu süre zarfında arkadaşlarınız ve ailenizle bir kamp ateşinin tadını çıkarmak en iyi fikirdir.

Türkiye’de Sonbahar Ayları

Türkiye’de sonbahar ayları Eylül, Ekim ve Kasım ayları içerisinde görülür.

Sonbahar Hangi Ayda Başlar?

Türkiye Kuzey Yarım Küre bölgesinde yer aldığı için sonbahar Eylül ayında başlar. Kasım ayının bitmesiyle Kış mevsimi başlar.

Sonbahar Mevsimi Kıyafetleri

Sonbahar mevsimi ile birlikte sıcaklıklarda düşme meydana gelir. Yaz ayının sıcaklıklarını sonbahar mevsiminde bulmanız pek mümkün değildir. İşte sonbahar mevsiminde giyebileceğiniz önerilen kıyafetler;

  • Hafif ve kalın olmayan kazakları giyebilirsiniz.
  • Uzun hırkaları sonbahar mevsiminde tercih edebilirsiniz.
  • Eğer deri ceketleri seviyorsanız bu mevsimde bu tarz deri ceketleri giyebilirsiniz.
  • Sonbahar mevsiminin en çok tercih edilen kıyafetlerinden biri olan maxi etekleri giyebilirsiniz.
  • Uzun kollu Sade T-Shirt tercih edilebilir.

Dünyanın Katmanı Nedir? Özellikleri Nelerdir?

Dünya katmanlarını sırasıyla yazacağız böylelikle konuyu öğrenirken zorluk çekmeyeceksiniz. Bu konu 4.sınıf ve 6. sınıf öğrencilerininde yararlanabileceği şekilde hazırlanmıştır.
Dünyanın 3 katmanını duyu organlarımızla gözlemleyebiliriz. Gözlemlediğimiz bu katmanlar hava, su ve kara katmanlarıdır.

Dünyanın fotoğrafına baktığınızda mavi bir küre göreceksiniz bunun nedeni dünyanın büyük bir bölümünün sularla kaplı olmasından dolayıdır.  Bu kısma su katmanı denirken, üzerinde yaşadığımız kara parçasına da taş küre denir, Kara katmanını çevreleyen hava katmanıdır.

Dünyanın katmanları arasında duyu organlarımızla gözlem yapamadığımız katmanlarda bulunmaktadır. Bu gözlem yapamadığımız katmanlarla birlikte toplamda 5 adet katman bulunmaktadır.  İşte bu katmanlar şunlardır:

  • Hava Küre (Atmosfer)
  • Su Küre (Hidrosfer)
  • Taş Küre (Litosfer)
  • Ateş Küre (Pirosfer)
  • Ağır Küre (Barisfer)

Gözlenen dünya katmanları: Hava Küre (Atmosfer), Su Küre (Hidrosfer), Taş Küre (Litosfer)

Gözlenemeyen dünya katmanları: Ateş Küre (Pirosfer), Ağır Küre (Barisfer)

Dünyanın katmanları dıştan içe doğru birbirini kuşatan çeşitli katmanlardan oluşmaktadır. Bu katmanların dış şekli küredir. Her katmanın özelliği ve kalınlığı birbirinden farklıdır ve her katmanın farklı görevi vardır.

Dünyanın Katmanları ve Özellikleri

Yukarıdaki şekilde katmanlarının yerleri gösterilmiştir. Dünya katmanlarının özelliklerini öğrenelim.

Hava Küre (Atmosfer)

  • Hava küreye atmosfer adı da verilmektedir.
  • Dünyanın etrafını saran karışık gaz kütlelerinden oluşur.
  • Gözlemlenen katmanlardan biridir.
  • Hava küre su küresini ve taş küreyi kuşatan bir yapıya sahiptir.
  • Hava kürenin içerisinde canlıların yaşayabilmeleri için gerekli bütün gazlar bulunur. Ayrıca hava küre Dünya’yı zararlı ışınlardan da korur.
  • Hava küre %78’i azot, %21’i oksijen gazından oluşur. Az da olsa hava içerisinde karbondioksit, su buharı ve başka gazlarda bulunmaktadır.
  • Güneş’ten gelebilecek fazla ısıyı tutar ve Dünya’nın uygun sıcaklıkta olmasını sağlar.
  • Hava kürede yağmur, rüzgar, kar gibi hava olayları hava katmanında meydana gelir.
  • Canlıların ayakta kalması için gerekli olan oksijen hava kürenin yeryüzüne yakın kısımlarında bulunur.
  • Yerden yüksekliğe çıkıldıkça sıcaklık ve oksijen miktarında azalma meydana gelir. Bundan dolayı hava kürenin üst kısımlarında yaşamak epey zordur.
  • Hava küre her gezegende bulunmaz.

Ozon Tabakası (Ozonosfer)

Dünyanın katmanları arasında hava kürenin içerisinde bulunan ozon tabakası da bulunur.

  • Ozon tabakasının en büyük görevi dünyaya gelebilecek zararlı güneş ışınlarını tutmasıdır.
  • Bu zararlı ışınlar canlıların yaşamları için tehlikelidir.
  • Bazı haberlerde ozon tabakasının delinmesi diye haberleri gördüğünüz zaman gerçek anlamda delinmesi olarak algılamayınız. Ozon tabakasının delinmesi bazı yerlerde ozon gazı miktarının azalmasıdır.
  • Ozon gazı gözle görülmez ve renksiz bir gazdır. Atmosferin en üst katında yer alır.
  • Ozon tabakasının delinmesinin temel nedeni insanların çeşitli faaliyetleri sonucu havaya saldıkları kimyasallardır. Bu kimyasal maddeleri günlük hayatımızda kullanıyoruz ve ozon tabakasına da zarar veriyoruz.
  • Günlük hayatımızda klima sistemlerinde, buzdolaplarında, yangın söndürme cihazlarında, tarımda kullanılan böcek ilaçlarında, köpük üretiminde (örneğin yataklar için), parfüm ve deodorantlar ozon tabakasına zarar vermektedir.
  • Ozon tabakasının delindiği yerlerde güneş ışınları az tutulur ve zararlı ışınlar dünyaya ulaşır. Bu zararlı ışınlarda  deri kanserine neden olabilir, gözlere zarar verebilir. Katarakt gibi göz kusurları ortaya çıkabilir. Bu durumda insanların bağışıklık sistemi de zarar görür.
  • Zararlı ışınlar sadece insanlar için zararlı değildir, aynı zamanda çevre içinde olumsuz durumlara neden olabilir. Doğaya verdiği zararlar sonucunda tarımsal üretim azalır, deniz besin zinciri bozulur balık nüfusunu etkiler.

Su Küre (Hidrosfer)

  • Dünyamızda rahatça gözlemlenebilen katmanlardan biridir.
  • Dünya’nın yaklaşık %75’i sularla kaplıdır.
  • Canlıların yaşamları için gerekli olan su ihtiyacını su katmanı karşılamaktadır. Hayvanların ve bitkilerle birlikte insanların kan dolaşımı, boşaltım ve sindirim sistemlerinin düzenli çalışmasını su sağlar.
  • Su katmanı yer üstü ve yer altı sularından oluşur. Su katmanı içerisinde okyanus, deniz, göl, akarsu ve buzullar yer üstü suları bulunmaktadır.
  • Yer altı suları göl ve akarsuların, yağmur ve kar sularının toprak tarafından emilmesiyle  yer altında birikmesi sonucu oluşur.
  • Dünyanın katmanları arasında yer alan su küresi tatlı ve tuzlu sulardan oluşmaktadır. Suların %97’si tuzlu su, %3’ü tatlı sudur.
  • Su kürede su bir döngü içerisindedir. Suyun korunması doğa için çok önemlidir. Güneş ısısının yardımıyla su buharlaşır ve su, yağmur, kar, dolu gibi yağış biçimleriyle yeryüzüne iner. Yeryüzüne inen suyun bir kısmı yer üstü ve yeraltı sularına karışır.

Taş Küre (Litosfer)

  • Dünyanın yer kabuğunu oluşturan katmandır.
  • Günlük yaşantımızı devam ettirebildiğimiz, üzerinde yaşadığımız katmanın adına taş küre yani litosfer adı verilmektedir.
  • Gözlemlenebilen 3. katmanlardan biridir.
  • Taş küresi dağlar, ovalar, adalar, kıtalar, deniz ve okyanus tabalarından oluşmaktadır.
  • Yer kabuğunun kalınlığı yüzey şekillerine göre değişmektedir. Dağların bulunduğu yerde kalın olurken, okyanus diplerinde incedir.
  • Taş küre yani litosfer toprak ve çeşitli kayaçlardan oluşmaktadır. İçine inildikçe sıcaklık da artmaktadır.

Manto (Ateş Küre)

  • Dünyanın katmanları içerisinde duyu organlarımızla gözlem yapamadığımız katmanlardan biri olan ateş küre bir diğer adıyla manto yer kabuğunun altında bulunmaktadır.
  • Yer kabuğunun en altında yer almaktadır. Yani merkezinde yer alıyor.
  • Ateş Küre denilmesinin nedeni sıcaklığından dolayıdır. Yer kabuğuna göre sıcaklığı epey yüksektir.
  • Bu katmanın içi çok sıcak olduğu için yüksek oranda erimiş demir, magnezyum ve kalsiyum bulunmaktadır. Bu maddelerin tümü ise magmayı oluşturur. 

Yanardağlar (Volkanlar)

Volkanlar sürekli hareket halinde olup magmanın yer kabuğunda bulunan çatlaklardan ve kırıklardan çıkarak etrafa lav püskürtmesiyle yeryüzüne çıkar. Böylelikle yanardağlar ve volkanlar meydana gelir. Yanardağlar kimi zaman aktif olrak hareket halinde olabilirken kimi zamanda pasif kalıp sönmüş olabilir. Yanardağlar genellikle taş kürenin yüzeyinde bulunurken, bazı yanardağlar okyanus tabanlarında da aktif olabilir.

Depremler

Manto dediğimiz katmanda magmanın çeşitli hareketleri sonucunda yer kabuğunun üstünde bulunan kıtalar, birbirine yaklaşır, uzaklaşır veya yanal hareket yapar. Bu hareketlerde yer kabuğunda gerilmelere ve kırılmalara neden olup depremlerin oluşmasına neden olur.

Ağır Küre (Çekirdek)

  • Dünyanın katmanları arasında bulunan ağır küre yani çekirdek duyu organlarımızla gözlem yapamayacağımız bir katmandır.
  • Yerin merkezine kadar inen bu katmana çekirdek adı verilmiştir.
  • Ağır küre ateş kürenin altında yer alır.
  • En sıcak katmandır.
  • Yoğunluğu ve ağırlığı fazla olan bütün ağır elementler bu katmanda bulunur.
  • Bu katman çok derin olduğu için sınırlı bilgilere sahibiz.

Dünyanın katmanları konusunu bitirdik. Gün geçtikçe dünyamız araştırılıyor ve yeni bilgiler ortaya çıkıyor. Bilim adamları dünyayı sürekli araştırdıkları için yeni bilgilerde elde ediyor.

Bazı katmanları henüz araştırmak için teknoloji çok gelişmemiştir. Ancak duyu organlarımızla gözlem yapabileceğimiz katmanları araştırıyoruz ve bilgiler elde ediyoruz. Artık dünyanın katmanları ile ilgili bilgiler öğrendiniz, sınavlarda karşınıza çıktığı zaman kolaylıkla bu soruları yapabileceksiniz.